‘Maak kennis met’ is een splinternieuwe interview serie met leden van Recht voor Klimaat, onder meer over hun persoonlijke drijfveren. Danny Hoekzema is advocaat bij New Paradigm en oprichter van Recht voor Klimaat — het collectief van juristen dat hij officieel lanceerde begin 2024. Inmiddels telt de groeiende beweging ruim 400 gedreven leden die vanuit verschillende commissies stap voor stap bouwen aan een juridische “business as usual” binnen de grenzen van wat onze planeet op de lange termijn aankan.
Wat heeft je doen besluiten om Recht voor Klimaat op te richten?
“De primaire motivatie kwam voor mij van dichtbij: ik voel me verantwoordelijk voor de wereld die ik mijn dochter meegeef. Ik wil dat zij kan rekenen op veiligheid, stabiliteit en een toekomst, en daarvoor is een leefbare aarde cruciaal. Daarom besloot ik alles op alles te zetten om de gevolgen van de klimaat- en ecologische crisis zoveel mogelijk te beperken.
In mijn zoektocht naar hoe we dat kunnen doen, werd me snel duidelijk dat het recht een fundamentele rol speelt. Er waren al voorbeelden waarin het recht werd ingezet om de oude economie af te breken, maar het gebruik van het recht als hefboom om de economie op te bouwen die we wél nodig hebben ontbrak voor mijn gevoel. Precies met die missie is Recht voor Klimaat opgericht.”
Welke boeken, rechtszaken of personen hebben je denken het meest beïnvloed/zijn een inspiratiebron?
“Bénédicte Ficq is een belangrijke inspiratiebron geweest. Ondanks haar drukke agenda en juridische sterrenstatus nam ze de tijd om mij te ontvangen, mijn ideeën serieus te nemen en mij uit te dagen om grootser te denken. Haar steun gaf me het vertrouwen en het duwtje dat ik nodig had om het idee voor Recht voor Klimaat daadwerkelijk door te zetten. Net als zij probeer ik voor iedereen die om hulp vraagt de deur open te zetten en ruimte te maken in mijn agenda – omdat ik zelf heb ervaren hoeveel verschil dat kan maken.
De afgelopen jaren ben ik een echte boekenwurm geworden. Veel boeken hebben mijn denken diepgaand beïnvloed. Het meest recent las ik Wat we kunnen weten van Ian McEwan. Vanuit het jaar 2124 beschrijft hij hoe toekomstige generaties terugkijken op onze tijd als een gouden eeuw van mogelijkheden en kennis. Tegelijkertijd legt hij de pijnlijke paradox bloot: dat wij, ondanks alles wat we weten over klimaatverandering en de middelen die ons ter beschikking staan, niet in staat zijn om ernaar te handelen. Mijn hoop is dat toekomstige generaties Recht voor Klimaat zullen zien als een positieve uitzondering op die paradox.”
Waar loop jij in je werk het meest tegenaan als het gaat om klimaat en recht?
“Iedere wet weerspiegelt de waarden en doelen van de tijd waarin deze is geschreven: welke samenleving willen we, en hoe kan de wet ingericht worden om dat doel te dienen? Daardoor loopt het recht per definitie wat achter op maatschappelijke ontwikkelingen. In normale tijden is dat aanvaardbaar, maar nu werkt het extra beknellend. Terwijl we ons in hoog tempo richting een circulaire en klimaat neutrale economie moeten bewegen, stammen veel wetten nog uit een tijd waarin het lineaire en fossiele model de norm was.
Juist daarom is het cruciaal dat juristen een actieve rol nemen om oplossingen te bedenken. Dat kunnen we doen door bij te dragen aan betere wetgeving, creatieve oplossingen te vinden voor huidige wetgeving of door regels op een innovatieve manier toe te passen. Dat maakt ook de insteek van Recht voor Klimaat relevant: hoe komen we samen tot rechtstoepassingen die leiden tot een juridische business as usual in lijn met de planetaire grenzen.”
Wat zie jij als de belangrijkste rol voor juristen in de aanpak van de klimaat- en ecologische crisis?
“Juristen kunnen in de aanpak van de klimaat- en ecologische crisis meerdere rollen spelen. Bij Recht voor Klimaat richten we ons vooral op wat er juridisch nodig is om de samenleving te verduurzamen. Juist als juristen zijn we vaak goed gepositioneerd: we kunnen risico’s inschatten en onderbouwen, en we zitten vaak dicht bij de decision makers. Dat geeft ons de verantwoordelijkheid om die beslissers te helpen de juiste keuzes te maken, met oog voor de lange termijn.”
Wat is de verantwoordelijkheid van juristen in de publieke opinie rond klimaatkwesties?
“Ik vind dat wij ons als juristen bij onze eigen expertise moeten houden. Het is niet aan ons om de stand of de urgentie van klimaatverandering te duiden – dat kunnen klimaatwetenschappers veel beter. Waar wél onze verantwoordelijkheid ligt, is om duidelijk te maken welke rol het recht speelt in deze kwestie. Juist juristen kunnen uitleggen hoe klimaatverandering leidt tot mensenrechtenschendingen, waar de grenzen en reikwijdte van het demonstratierecht liggen of welke verantwoordelijkheden staten onderling hebben. Voor dat soort werk is moed en scherpte nodig. Ik denk daarbij aan advocaten zoals Nienke de Bruijn en Jaantje Kramer, die vanuit hun juridische expertise regelmatig het kaf van het koren scheiden. Dat is enorm belangrijk.”
Waar zie je Recht voor Klimaat over 5 jaar?
“Over vijf jaar hoop ik dat Recht voor Klimaat is uitgegroeid tot een brede stichting met een sterke achterban van juristen uit verschillende disciplines en generaties. We willen dan een plek zijn waar juristen samenkomen om kennis en ervaring te delen, en waar zij de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen tot professionals die het recht actief inzetten voor verduurzaming.
Om dat te kunnen bereiken, streven we ernaar een professionele organisatie te zijn met meerdere medewerkers in dienst, die de commissies, vrijwilligers en het bestuur ondersteunen. Zo kunnen we structureel werken aan bewustwording, kennisontwikkeling en mobilisatie van juristen. Daarbij ben ik realistisch: over vijf jaar zullen we nog niet alle problemen hebben opgelost, maar wél belangrijke stappen hebben gezet.
Ons doel is dat Recht voor Klimaat tegen die tijd een vanzelfsprekende stem is in het publieke en juridische debat over duurzaamheid. En bovenal hoop ik dat we juristen hebben geholpen om zich als beroepsgroep te positioneren als actieve spelers in de grote transitie van onze tijd.”
In deze interview serie spreken wij met de leden van Recht voor Klimaat, onder meer over hun persoonlijke drijfveren. Deze serie is op initiatief van de commissie Maatshappelijk Debat. Wil jij iemand voordragen voor een interview? Laat het de commissie weten!